
Özetle
- Tiroit nodüllerinin büyük bir kısmı herhangi bir bulgu vermeyebilir.
- Tiroit fonksiyon testleri, kanserli olgularda bile, genellikle normaldir.
- Boynunuzda yeni gelişen bir kitle fark ederseniz veya tiroit nodülü saptanırsa gerekli değerlendirmeler için mutlaka hekiminize başvurun.
Tiroit bezi nedir?
Tiroit bezi boynun orta hattında, gırtlağın ve soluk borusunun önünde yer alan kelebek şeklinde bir iç salgı bezidir. “Tiroit hormonu” adı verilen önemli bir hormon salgılar. Bu hormon beyin, kalp ve iskelet kasları gibi organların doğru çalışmasını kontrol eder, vücudun enerjisini düzenler; metabolizmanın bir nevi orkestra şefidir. Dolayısıyla tiroit hormonunun eksikliğinde veya fazlalığında metabolizmanın birçok işlevi, büyüme ve gelişme etkilenebilir; birbirinden bağımsız farklı organ veya sistemlere ait bulgular ortaya çıkabilir. Tiroit bezi ayrıca kalsiyum metabolizmasında rol alan “kalsitonin” adlı bir hormon da üretir.
Tiroit bezi ve iyot
Tiroit bezi normal ve sağlıklı çalışmak için iyoda ihtiyaç duyar. İyot, tiroit hormonu sentezleyen “folliküler” hücreler tarafından dolaşımdan aktif olarak alınır ve protein yapıdaki tiroit hormonunun yapısına katılır. Tiroit bezi vücutta iyodu tutan ve kullanan tek organdır.
Tiroit nodülü nedir?
Tiroit nodülü, en geniş tanımıyla, tiroit içinde yer işgal eden büyümelere verilen addır. Bu kitlelerin büyük bir kısmı iyi huylu (kanser olmayan) büyümelerdir, ancak bir kısmı kanser içerebilir. Bu nedenle kanseri atlamamak ve tedaviyi planlamak için tiroit nodülleri belli bir algoritma ile değerlendirilir.
Tiroit nodülünün bulguları nelerdir?
Tiroit nodülleri boyunda bir kitle veya şişlik şeklinde fark edilebilir; ancak bazen hiçbir bulgu vermez ve başka bir nedenle yapılan ultrason, tomografi gibi radyolojik incelemeler sırasında saptanır. Bazen tiroit hormonu yüksekliği nedeniyle yapılan araştırmalar sırasında ortaya çıkar. Tiroit nodülleri nadiren aşırı miktarda tiroit hormonu sentezleyerek “hipertiroidi” adını verdiğimiz tiroit hormonu yüksekliğine yol açar. Ancak, kanser içeren nodüller de dahil, tiroit nodüllerinin büyük bir kısmı hormon sentezlemez. Dolayısıyla tiroitte bir nodül saptandığında ilk etapta aşırı hormon üretimi ile ilişkili olup olmadığını anlamak için “tiroit stimülan hormon (TSH)” adını verdiğimiz hipofiz hormonunun düzeyini ölçmek en akılcı uygulamadır.
Tiroit nodülleri çok sayıda olduklarında ve aşırı büyüdüklerinde boyunda ağrı, soluk borusuna veya yemek borusuna bası ya da yutkunma sırasında takılma gibi bulgular verebilir. Nadiren, tiroidin hızlı büyüyen belli kanser türleri veya çok ilerlemiş kanser olguları ses kısıklığı, deri tutulumu, yemek borusu veya soluk borusu tutulumuna bağlı bulgularla başvurabilir.
Ne sıklıkta görülür, nedeni nedir?
Tiroit nodüllerine neyin neden olduğunu bilmiyoruz; ancak son derece sık görüldüğünü ve yaş ilerledikçe görülme sıklığının arttığını biliyoruz. Ülkemizde toplumun %50-60’ında klinik veya radyolojik olarak nodül saptanabilmektedir. Neyse ki bu nodüllerin %90’dan fazlası iyi huyludur. Tiroit bezi yetmezliğinin en sık nedeni olan “Hashimoto tiroiditi”nde tiroit nodülü görülme sıklığı daha fazladır. Ayrıca ülkemizde belli bölgelerde, endemik iyot eksikliğine bağlı olarak tiroit bezinde irili ufaklı çok sayıda nodül gelişebilmektedir. Tiroit bezinde boyut artışı ile karakterize bu durum “multinodüler guatr” veya “guatr” olarak bilinir.
Tiroit nodülleri nasıl değerlendirilir?
Tiroit bezinde nodül fark edildiğinde doktorunuz ilk olarak nodülün ele gelip gelmediğini, sayısını ve büyüklüğünü saptamak için tiroit bezini muayene eder. Ardından tiroit bezinin geri kalanında işlev bozukluğu olup olmadığını anlamak için bazı laboratuvar testleri (tiroit fonksiyon testleri) yapılır. Fizik muayene ve kan testleri ile nodüllerin kanser içerip içermediğini söylemek mümkün olmadığından tiroit ultrasonografisi yapılır; gerek görülürse “ince iğne” yöntemi ile nodüllerden biyopsi alınır.
Tiroit ultrasonografisi
Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgaları kullanarak iç organların yapısını ve kanlanmasını inceler. Radyasyon içermemesi, kolay, hızlı ve ağrısız olması nedeniyle tiroit nodüllerinin değerlendirilmesinde çok önemli bir yere sahiptir. Ultrason %97’ye varan bir doğrulukla tiroitte nodül olup olmadığını, nodülün boyutunu, kistik veya katı yapıda olduğunu belirleyebilir. Ultrason aynı zamanda iğnenin doğru şekilde nodülün içine yönlendirilmesini sağlayarak yanlış tanı veya yetersiz biyopsi olasılığını en aza indirir.
Günümüzde nodüller ultrason görünümlerine göre risk gruplarına ayrılır; raporunuzda göreceğiniz “TIRADS” ifadesi bu sınıflamayı belirtir. Avrupa Tiroid Derneği’nin sistemi olan EU-TIRADS’ta 2 iyi huylu görünümü, 3 düşük, 4 orta, 5 ise yüksek riski ifade eder. Biyopsi kararı bu risk grubu ile nodülün boyutu birlikte değerlendirilerek verilir: genel olarak yüksek riskli görünümde 1 cm’den, orta riskte 1,5 cm’den, düşük riskte 2 cm’den büyük nodüllerde biyopsi önerilir. Farklı sistemlerde (örneğin ACR TI-RADS) eşikler bir miktar değişebilir; karar her zaman sizin durumunuza göre verilir.
İnce iğne aspirasyon biyopsisi
Ultrason eşliğinde ince iğne biyopsisi tiroit nodüllerinin tanısında altın standarttır. Kullanılan iğne çok incedir; bu nedenle çoğunlukla uyuşturucu iğne yapılmasına gerek duyulmaz. Kan sulandırıcı ilaç kullanımı dışında hematom riski genellikle çok düşüktür; hastalar çoğunlukla biyopsiden sonra aynı gün işlerine ve günlük yaşamlarına devam eder.
Alınan hücreler sitopatolog tarafından incelenir. Sonuçlar, dünyada ortak dil olarak kullanılan Bethesda sistemine göre altı gruptan biriyle raporlanır. Her grubun yanında verilen kanser olasılığı ortalama bir değerdir; sizin için anlamını hekiminiz ultrason bulgularıyla birlikte değerlendirir.
I. Tanısal değil (yetersiz)
Kanser olasılığı yaklaşık %13 (%5-20)
Örnekte tanı koymaya yetecek kadar hücre bulunamamıştır; nodül tamamen kistik ise görülebilir. Genellikle ultrason eşliğinde biyopsi tekrarlanır.
II. Benign (iyi huylu)
Kanser olasılığı yaklaşık %4 (%2-7)
En sık karşılaşılan sonuçtur. Nodül kozmetik rahatsızlık veya bası belirtisi yaratmıyorsa ameliyat önerilmez; belirli aralıklarla muayene ve ultrason ile izlenir.
III. Önemi belirsiz atipi (AUS)
Kanser olasılığı yaklaşık %22 (%13-30)
Hücrelerde iyi huylu–kötü huylu ayrımı yapılamamıştır. Biyopsinin tekrarı, moleküler testler, izlem veya tanı amaçlı cerrahi seçenekler arasındadır.
IV. Folliküler neoplazi
Kanser olasılığı yaklaşık %30 (%23-34)
İğne biyopsisi bu grupta iyi huylu ile kötü huylu tümörü ayıramaz. Moleküler testler yapılabilir veya tanı için nodülün bulunduğu tiroit lobu ameliyatla çıkarılır.
V. Malignite şüphesi
Kanser olasılığı yaklaşık %74 (%67-83)
Kanser için güçlü şüphe vardır; en sık “papiller tiroit kanseri” söz konusudur. Tedavi çoğunlukla cerrahidir.
VI. Malign (kötü huylu)
Kanser olasılığı yaklaşık %97 (%97-100)
Kanser tanısı konmuştur. Tedavi çoğunlukla cerrahidir; tiroit cerrahisinde deneyimli bir hekime başvurmanız önerilir.
Tedavi ve izlem seçenekleri
- İzlem: İyi huylu olduğu gösterilen ve yakınmaya yol açmayan nodüller ameliyat edilmez; ultrason ile izlenir. Nodülün büyümesi veya görünümünün değişmesi durumunda biyopsi tekrarlanabilir.
- Cerrahi: Kanser tanısı veya şüphesi olan, bası yakınmasına ya da kozmetik rahatsızlığa yol açan nodüllerde uygulanır. Nodülün özelliklerine göre tiroidin yarısı (lobektomi) veya tamamı çıkarılır.
- Ameliyatsız girişimsel yöntemler: Bası veya kozmetik yakınmaya yol açan iyi huylu nodüllerde, ameliyat istemeyen uygun hastalarda ultrason eşliğinde termal ablasyon (radyofrekans, lazer) bir seçenek olabilir. İşlemden önce nodülün iyi huylu olduğunun biyopsi ile gösterilmesi gerekir. Kistik nodüllerde alkol (etanol) ablasyonu uygulanabilir.
- Aktif izlem: 1 cm’den küçük, tiroit içinde sınırlı, düşük riskli papiller tiroit kanserlerinde, özenle seçilmiş hastalarda hemen ameliyat yerine düzenli ultrason ile yakın izlem güncel kılavuzlarda kabul edilen bir seçenektir. Bu karar hekiminizle birlikte verilir.
Tiroit sintigrafisi nedir, ne zaman gereklidir?
Geçmişte, ultrasonografinin tiroit nodüllerinin tanı ve izleminde kullanılmadığı dönemde, nodüllerin tiroit hormonu üretip üretmediğini incelemek üzere her hastaya radyoaktif madde ile işaretli iyot molekülü kullanılarak sintigrafi yapılırdı. Sintigrafide tiroit hormonu üretmeyen nodüller “soğuk”, aşırı tiroit hormonu üreten nodüller ise “sıcak” nodül olarak adlandırılır. Artık bir nodülün sintigrafide madde tutmamasının, yani soğuk olmasının, tek başına bir malignite ölçütü olmadığını biliyoruz. Bu nodüllerin tanısında ultrason ve ince iğne biyopsisi altın standarttır. Ancak sintigrafi, tiroit bezinin aşırı çalıştığı durumlarda hâlâ önemli bir tanı aracıdır. Sintigrafide “sıcak” nodüllerde kanser bulunma olasılığı düşüktür; dolayısıyla biyopsi gerekli değildir.
Kaynaklar
- Durante C, Hegedüs L, Czarniecka A, et al. 2023 European Thyroid Association Clinical Practice Guidelines for thyroid nodule management. Eur Thyroid J 2023.
- Ali SZ, Baloch ZW, Cochand-Priollet B, et al. The 2023 Bethesda System for Reporting Thyroid Cytopathology. Thyroid 2023.
- Ringel MD, Sosa JA, Baloch Z, et al. 2025 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid 2025.
- Papini E, Monpeyssen H, Frasoldati A, Hegedüs L. 2020 European Thyroid Association Clinical Practice Guideline for the Use of Image-Guided Ablation in Benign Thyroid Nodules. Eur Thyroid J 2020.