Özetle
- Dudak ve ağız boşluğu kanseri, dudaklarda veya ağızda kötü huylu (kanser) hücrelerin oluşturduğu hastalıktır.
- Tütün ve alkol kullanımı dudak ve ağız boşluğu kanseri riskini artırır.
- Başlıca belirtiler iyileşmeyen yara ve boyunda kitledir.
- Ağız ve boğaz muayenesi ile yapılan incelemeler kanserin saptanmasında, tanısında ve evrelemesinde kullanılır.
- Bazı etkenler iyileşme şansını (prognoz) ve tedavi seçeneklerini etkiler.
Ağız boşluğu ve bu bölgenin kanseri
Ağız boşluğu şu bölümlerden oluşur:
- Dilin ön 2/3’lük kısmı
- Diş etleri (gingiva)
- Yanakların iç yüzü (bukkal mukoza)
- Ağız tabanı (dilin altında kalan bölge)
- Sert damak (ağzın çatısı)
- Retromolar trigon (yirmilik dişlerin arkasındaki küçük alan)
Dudak ve ağız boşluğu kanseri bir baş boyun kanseri türüdür. Bu kanserlerin çoğu dudağı ve ağzı kaplayan ince, yassı (skuamöz) hücrelerde başlar; bunlara “skuamöz hücreli karsinom” veya “yassı hücreli kanser” denir. Kanser büyüdükçe derin dokulara yayılabilir. Yassı hücreli kanser genellikle lökoplaki (beyaz yama tarzında lezyonlar) alanlarında gelişir.
Risk etkenleri
Hastalığa yakalanma riskini artıran her şey “risk etkeni” olarak adlandırılır. Risk etkenine sahip olmak kanser gelişeceği anlamına gelmez; sahip olmamak da gelişmeyeceği anlamına gelmez. Dudak ve ağız boşluğu kanserinin başlıca risk etkenleri şunlardır:
- Tütün ürünleri kullanmak
- Aşırı alkol kullanımı
- Yüz bölgesinin uzun süre güneş ışığına maruz kalması (dudak kanseri için)
- Erkek olmak ve 60 yaşın üzerinde olmak
Belirtiler
Dudak ve ağız boşluğu kanserinin ilk belirtisi dudakta veya ağızda geçmeyen bir yara ya da boyunda ele gelen bir kitle olabilir. Bu belirtiler başka durumlarda da görülebilir. Aşağıdakilerden herhangi biri sizde varsa doktorunuzla görüşün:
- Dudakta veya ağızda iyileşmeyen yara
- Dudaklarda, diş etlerinde, yanakta, dilde veya ağızda ele gelen şişlik
- Diş etlerinde, dilde ve ağız içinde beyaz veya kırmızı yama şeklinde lezyonlar
- Dudakta veya ağızda kanama, ağrı ve uyuşukluk
- Seste değişiklik; konuşma, çiğneme veya yutma güçlüğü
- Dil veya çene hareketleriyle ağrı, ağrılı çiğneme veya yutkunma
- Çenede kitle
- Boğaz ağrısı veya boğazda takılma hissi
Tanı
Dudak ve ağız boşluğu kanserinin saptanmasında ve tanısında ilk yapılması gereken, bir kulak burun boğaz ve baş boyun cerrahisi uzmanının ayrıntılı muayenesidir. Önce hastanın belirti ve bulguları, tıbbi geçmişi, diş tedavileri ve olası risk etkenleri sorgulanır. Ardından tüm ağız boşluğu ve boğaz, ışık ve özel aynalar yardımıyla ayrıntılı olarak incelenir: yanakların ve dudakların iç yüzü, diş etleri, ağzın çatısı ve tabanı, dilin üstü, altı ve yanları kontrol edilir. Hekiminiz gerektiğinde eldiven giyerek ağız boşluğunuzu elle de muayene edebilir. Boyun, ele gelen şişlikler açısından incelenir.
Hekiminiz boğaz ve burun boşluğunu ayrıntılı görebilmek için endoskopi yapabilir. KBB pratiğinde kullanılan endoskoplar 2,5-4 mm genişliğinde, ayrıntılı görüntü ve kayıt elde etmeyi sağlayan ışık-mercek sistemleridir. Fiberoptik endoskop ile burundan girilerek geniz, boğaz, gırtlak ve yutak bölgesi incelenir.
Hekiminiz, özellikle risk etkenleri de varsa, gördüğü lezyonlardan biyopsi almak isteyebilir. Biyopsi genellikle lokal anestezi altında, tercihen ameliyathanede veya steril koşullara sahip bir girişim odasında alınır.
Biyopsi sonucuna göre tedavi planlaması için bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MRG), baryumlu yutma grafisi veya PET/BT gibi görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.
Tedavi ve sağkalım
Hekiminiz tedavi planlamasından önce tümörün yayılımını, derinliğini ve büyüklüğünü değerlendirmeye yönelik incelemeler yapar. Bu incelemelerin sonucunda hastalığın erken evre (evre 1 veya 2) ya da ileri evre (evre 3 veya 4) oluşuna, tümörün yerleşimine, hastanın genel durumuna ve beklentilerine göre tedavi belirlenir: cerrahi, cerrahi ve ek radyoterapi ya da doğrudan kemoradyoterapi.