Prof. Dr. M. Kürşat Gökcan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Uzmanı
TREN
Randevu: 0312 321 07 07

Larenks (gırtlak) kanseri

Larenks kanseri, gırtlak dokusundan gelişen bir kanserdir. Bu yazı risk etkenlerini, hangi belirtilerde hekime başvurulması gerektiğini, tanıda kullanılan incelemeleri ve tedavi seçeneklerini anlatır.

Prof. Dr. M. Kürşat Gökcan

Baş ve boynun yandan kesiti; gırtlak ve ses teli üzerinde küçük bir lezyon
Baş ve boynun yandan kesitinde gırtlak (larenks) ve ses telleri. Temsilî çizim.

Larenks kanseri (gırtlak kanseri), gırtlak dokusundan gelişen malign (kanser) hücrelerin oluşturduğu bir hastalıktır.

Larenks, dil kökü ile nefes borusu arasında bulunan, boğazın bir parçasıdır. Hava ile temas ettiğinde titreşerek sesi oluşturan ses telleri larenksin içinde yer alır. Ses yutak, ağız ve burunda yankılanarak kişiye özgü halini alır.

Larenksin üç ana bölümü vardır:

  • Supraglottik bölge: Ses tellerinin üzerinde kalan, larenksin üst kısmıdır; epiglot burada bulunur.
  • Glottik bölge: Larenksin orta kısmıdır ve ses tellerini (vokal kordlar) içerir.
  • Subglottik bölge: Larenksin alt kısmıdır; ses telleri ile nefes borusu (trakea) arasında bulunur.

Larenks kanseri çoğunlukla larenksin yüzeyini döşeyen “yassı hücreli” örtüden gelişir.

Görülme sıklığı

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın (IARC, GLOBOCAN) Türkiye tahminlerine göre ülkemizde her yıl yaklaşık 134 bin erkek ve 102 bin kadın olmak üzere toplam 236 bin kişi kansere yakalanmaktadır. Larenks kanseri yılda yaklaşık 3.800 yeni olgu ile ülkemizde en sık görülen 15. kanserdir ve her yıl yaklaşık 1.500 kişinin ölümüne neden olmaktadır. Hastaların büyük çoğunluğu erkektir.

Tütün ve alkol larenks kanseri riskini artırır

Sigara kullanımı ve fazla alkol tüketimi ile üst solunum ve sindirim yolunun yassı hücreli kanserleri arasında kesin bir ilişki olduğu saptanmıştır. Sigarayı bıraktıktan sonra larenks kanseri gelişme olasılığı düşer; ancak uzun yıllar geçmiş olsa bile risk, hiç sigara içmeyenlere göre daha yüksektir. Herhangi bir kanseri olan hasta sigara içmeye ve alkol kullanmaya devam ederse tedavi edilebilme şansı azalır ve ikinci bir kanser gelişme olasılığı artar.

Belirtiler

Larenks kanserinin belirti ve bulguları hastadan hastaya değişebilir. Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı iki haftadan uzun süredir sizde varsa doktorunuza başvurun:

  • 2-3 haftadan uzun süren ses kısıklığı veya seste değişme
  • İyileşmeyen boğaz ağrısı, öksürük ve nefes alma güçlüğü
  • Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
  • Kulak ağrısı
  • Boyunda veya boğazda şişlik

Bu belirtiler larenks kanserine veya başka bir nedene bağlı olabilir. Neden, hekiminizin yapacağı değerlendirmelerden sonra netleşir.

Tanı ve değerlendirme

Larenks kanserinin tanısında ve değerlendirilmesinde gırtlak ve boyun muayene edilir, bazı testler ve tahliller istenebilir.

Muayene: Doktorunuz yanak, dudak, dişler, ağız tabanı, dil ve boğazınızı inceler. Gırtlak küçük bir muayene aynası ve basit bir ışık ile muayene edilebileceği gibi, hekiminiz soğuk ışık kaynağı ve mercek sistemi ile çalışan kamera-endoskopi-kayıt sistemlerini tercih edebilir. Boyun, büyümüş lenf bezleri açısından elle muayene edilir. Hastanın sağlık alışkanlıkları, geçmiş hastalıkları ve tedavi öyküsü de değerlendirilir.

Fiberoptik endoskopi: Burundan girilerek geniz, boğaz, gırtlak ve yutak bölgesi incelenir.

Biyopsi: Hücre ve doku örneği alınarak patolog tarafından mikroskop altında kanser hücresi varlığının araştırılmasıdır. Doku örneği aşağıdaki işlemlerden biriyle alınabilir:

  • İndirekt laringoskopi: Ağız ve boğaz sprey ile uyuşturulduktan sonra ayna veya laringoskop (ince tüp şeklinde bir endoskop) ile ağız içinden girilerek larenks görüntülenir ve özel aletlerle küçük bir biyopsi alınabilir. Genel anestezi gerektirmediği için muayene ortamında yapılabilir; ancak hekiminiz tümörün büyüklüğüne ve yerleşimine göre, kanama ve solunum yolunda daralma olasılığını da göz önüne alarak genel anestezi altında direkt laringoskopiyi tercih edebilir.
  • Direkt laringoskopi: Genel anestezi altında, ameliyathanede, özel gereçlerle ve ameliyat mikroskobunun ışığı ve büyütmesi altında gırtlağın değerlendirilmesi ve gerekli görülen yerlerden biyopsi alınmasıdır.

Görüntüleme yöntemleri:

  • Boyun ultrasonografisi: Boyun lenf bezlerinin değerlendirilmesinde oldukça duyarlı, hızlı ve ucuz bir inceleme yöntemidir.
  • Bilgisayarlı tomografi (BT): X ışınları kullanılarak incelenen bölgenin ayrıntılı kesit görüntüleri bilgisayar yardımıyla oluşturulur. Damardan verilen veya yutulan kontrast madde sayesinde damarlar ve tümörler daha net görülür ve çevre dokulardan ayırt edilir.
  • Manyetik rezonans görüntüleme (MRG): Bir mıknatıs, radyo dalgaları ve bilgisayar kullanılarak incelenen bölgenin ayrıntılı görüntüleri elde edilir.
  • PET tarama (pozitron emisyon tomografisi): Vücuttaki kanser hücrelerinin bulunmasını sağlayan bir yöntemdir. Küçük miktarda radyoaktif madde içeren glikoz (şeker) damardan verilir ve tarayıcı glikozun vücutta kullanıldığı yerleri belirler. Kanser hücreleri normal hücrelerden daha aktif olduğu ve daha çok glikoz kullandığı için taramada daha parlak görünür.
  • Kemik taraması: Kemik içinde kanser hücresi gibi hızlı bölünen hücreleri saptamak için yapılır. Damardan çok küçük miktarda radyoaktif madde verilir; bu madde kemikteki lezyonda birikir ve tarayıcı ile saptanır.
  • Baryumlu yutma grafisi: Yemek borusu ve midenin X ışını ile görüntülenmesidir. Hastaya baryum içeren sıvı içirilir ve sıvı yemek borusundan ve mideden geçerken görüntü alınır.

İyileşme şansını ve tedavi seçeneklerini etkileyen etkenler

İyileşme şansını (prognozu) etkileyen etkenler

  • Hastalığın evresi
  • Tümörün boyutu ve yerleşimi
  • Tümörün derecesi (patolog tarafından belirlenir)
  • Hastanın yaşı, cinsiyeti ve hemoglobin düzeyini de içeren genel sağlık durumu

Tedavi seçeneklerini etkileyen etkenler

  • Hastalığın evresi
  • Tümörün boyutu ve yerleşimi
  • Hastanın olabildiğince normal konuşabilmesi, yemek yiyebilmesi ve nefes alabilmesi
  • Kanserin aynı bölgede veya ilişkili başka bir bölgede tekrarlamış olması

Tedavi

Larenks kanserinin tedavisi hastalığın evresine, tümörün gırtlaktaki yerleşimine ve hastanın genel sağlık durumuna göre planlanır. Amaç, kanseri ortadan kaldırırken konuşma, yutma ve nefes alma işlevlerini olabildiğince korumaktır. Tedavi kararı kulak burun boğaz ve baş boyun cerrahisi, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesi ile verilir.

Erken evre (evre 1 ve 2)

Erken evre larenks kanserlerinin çoğu gırtlağın tamamı alınmadan başarıyla tedavi edilebilir. Başlıca seçenekler şunlardır:

  • Ağız içinden lazer cerrahisi: Tümör, boyna kesi yapılmadan ameliyat mikroskobu altında lazerle çıkarılır. Ayrıntılar larenks kanseri tedavisinde lazer yazısında anlatılmıştır.
  • Radyoterapi (ışın tedavisi): Tek başına uygulanabilir ve gırtlağı korur.
  • Parsiyel larenjektomi: Seçilmiş hastalarda gırtlağın yalnızca tümörlü bölümü açık ameliyatla alınır.

Ses tellerinin üzerindeki (supraglottik) bölgeden gelişen tümörler boyun lenf bezlerine daha sık yayıldığından, bu hastalarda boyun lenf bezleri de cerrahi veya radyoterapi ile tedaviye dahil edilir.

İleri evre (evre 3 ve 4)

İleri evre hastalıkta genellikle birden fazla tedavi yöntemi birlikte kullanılır:

  • Kemoradyoterapi: Kemoterapi ve radyoterapinin birlikte verilmesidir. Uygun hastalarda gırtlağı koruma şansı tanır; tedaviden sonra hastalık kalır veya yinelerse cerrahi uygulanır.
  • Total larenjektomi: Gırtlağın tamamının alınmasıdır. Çoğunlukla boyun lenf bezleri de temizlenir (boyun diseksiyonu); ameliyattan sonra gerekirse radyoterapi veya kemoradyoterapi eklenir.
  • İmmünoterapi: Son yıllarda, tümörün özelliklerine göre seçilen hastalarda bağışıklık sistemini harekete geçiren ilaçlar da tedaviye eklenebilmektedir.

Total larenjektomiden sonra yaşam

Total larenjektomiden sonra hasta boynunun ön tarafında açılan kalıcı bir delikten (trakeostoma) nefes alır. Konuşma yeniden kazandırılabilir: ses protezi, yemek borusu konuşması veya elektronik gırtlak (elektrolarinks) ile hastaların büyük bölümü yeniden konuşabilir. Konuşma ve yutma rehabilitasyonu tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Hastalık yinelerse

Radyoterapi veya kemoradyoterapiden sonra gırtlakta yineleyen hastalıkta genellikle cerrahi uygulanır (kurtarma cerrahisi). Cerrahiye uygun olmayan veya uzak organlara yayılmış hastalıkta ilaç tedavileri (immünoterapi, kemoterapi) kullanılır.

Tedaviden sonra

Sigara ve alkol kullanmak larenks kanseri tedavisinin etkinliğini azaltır. Sigara içmeye ve alkol kullanmaya devam eden hastaların iyileşme olasılığı düşer ve ikinci bir tümör gelişme olasılığı artar. Larenks kanseri tedavisinden sonra sık ve dikkatli izlem çok önemlidir.

Kaynaklar

  1. International Agency for Research on Cancer. Global Cancer Observatory (GLOBOCAN), Türkiye fact sheet.
  2. American Cancer Society. Treatment Options for Laryngeal and Hypopharyngeal Cancers by Stage.