Prof. Dr. M. Kürşat Gökcan Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Uzmanı
TREN
Randevu: 0312 321 07 07

Sinir monitörizasyonu ve paratiroit bezlerinin korunması

Tiroit ameliyatının en önemli iki riski ses teli sinirlerinin ve paratiroit bezlerinin zarar görmesidir. Bu yazı, bu yapıların ameliyat sırasında nasıl korunduğunu anlatır.

Prof. Dr. M. Kürşat Gökcan

Tiroit ameliyatının en önemli iki riski, ses tellerini çalıştıran sinirlerin ve kandaki kalsiyumu düzenleyen paratiroit bezlerinin zarar görmesidir. Bu yapıların korunması için ameliyatlarımızda iki teknolojiden yararlanıyoruz:

  • İntraoperatif sinir monitörizasyonu: Ameliyat sırasında ses teli sinirlerinin (rekürren laringeal sinir) yeri ve işlevi elektriksel uyarı ile sürekli denetlenir; sinirin bulunmasını ve korunmasını kolaylaştırır.
  • Paratiroit bezlerinin floresans ile görüntülenmesi (NIRAF ve ICG): Yakın kızılötesi otofloresans (NIRAF) paratiroit bezlerinin ameliyat sırasında tanınmasına, indosiyanin yeşili (ICG) anjiyografisi ise bezlerin kanlanmasının değerlendirilmesine yardımcı olur. Amaç, ameliyat sonrası kalsiyum düşüklüğü riskini azaltmaktır.

Prof. Dr. M. Kürşat Gökcan, Türkiye’de tiroit cerrahisinde sinir monitörizasyonunun ve paratiroit bezlerinin floresans görüntüleme ile korunmasının öncü uygulayıcıları arasındadır.

2006–2007 yıllarında Harvard Üniversitesi Massachusetts Eye and Ear Infirmary Tiroit ve Paratiroit Cerrahisi Bölümü’nde Dr. Gregory W. Randolph’un yanında eğitim almış; 2009’da intraoperatif rekürren laringeal sinir monitörizasyonu üzerine Türkçe derleme yayımlamış, 2016’da nöral monitörizasyon altında revizyon tiroit cerrahisi konulu uzmanlık tezini yönetmiş ve 2021’de “Tiroid Bezi Cerrahisinde Nöromonitörizasyon” kitap bölümünü yazmıştır.

İntraoperatif rekürren laringeal sinir monitörizasyonu

Total tiroidektomi, belki de baş boyun cerrahisi içinde bir kranial sinirin (beyinden çıkan sinirlerden birinin) iki taraflı hasar görme riskinin bulunduğu tek ameliyattır ve bu durum hava yolunu ilgilendirdiği için hayati bir risktir. İki taraflı rekürren laringeal sinir (RLS) paralizisi (her iki ses telinin felci), görülme oranı düşük olmasına rağmen yol açtığı sorunların ağırlığı nedeniyle hâlâ tiroit ve paratiroit cerrahisinin en çekinilen komplikasyonlarından biridir.

Tiroit cerrahisi, yapılmaya başlandığı milattan önce 500 yılından günümüze gelişimini sürdürmektedir. 1800’lü yılların ortalarına kadar hastalar kanama ve enfeksiyon nedeniyle kaybedilirken, 1920’lerden itibaren literatürde artık işlemin ölüm riskinden çok RLS hasarı ve ameliyat sonrası hipokalsemi (kanda kalsiyum düşüklüğü) gibi komplikasyonlarına çözüm arandığı görülmektedir.

Lahey’den günümüze RLS hasarından kaçınmanın altın kuralı, sinirin tanınıp seyri boyunca diseke edilmesidir (çevre dokulardan özenle ayrılarak ortaya konması). Birçok araştırmacı sinirin trakeoözofageal oluk (soluk borusu ile yemek borusu arasındaki oluk), inferior tiroit arter (tiroidin alt atardamarı), Berry ligamanı (tiroidi soluk borusuna bağlayan bağ) ve Zuckerkandl tüberkülü (tiroidin arka yüzündeki çıkıntı) gibi anatomik belirteçlerle ilişkisini tanımlayarak RLS hasarı oranını azaltmayı hedeflemiştir. Bu anatomik ilişkilerin siniri tanıyabilmek ve güvenli tiroidektomi yapabilmek için önemi yadsınamaz. Ne var ki en güvenilir anatomik belirteç bile revizyon cerrahisinde (yeniden yapılan ameliyatlarda), büyük guatr olgularında ve radyoterapi görmüş olgularda yer değiştirebilmekte veya tanınamayabilmektedir. Non-rekürren sinir (sinirin alışılmışın dışında bir yol izlediği nadir durum) gibi anatomik varyasyonlar, RLS’nin gırtlak dışında dallanması ve kanama sırasında dokuların görünümünün değişmesi gibi nedenlerle en deneyimli ellerde bile sinir hasarı oluşabilmektedir. Ayrıca sinirin bütünlüğünü korumaya yönelik bütün özene rağmen basıya, gerilmeye, ezilmeye, ısıya (kanamayı durdurmak için elektrikle damar yakma, yani bipolar koagülasyon sırasında) veya iskemiye (kanlanmanın bozulmasına) bağlı akson hasarı (sinir liflerinin zedelenmesi) sonucu sinir iletimi bozulabilir. Bu nedenle sinirin tanınmasında ve işlevinin denetlenmesinde yardımcı teknikler gündeme gelmektedir.

İntraoperatif sinir monitörizasyonu (İOSM), son yıllarda baş boyun cerrahisinde ve otoloji-nörootolojide (kulak ve kulak-sinir cerrahisinde) kranial sinirlerin tanınması ve diseksiyon sırasında hasar riskinin azaltılması amacıyla giderek yaygınlaşmıştır. Günümüzde genellikle, ameliyat sırasında oluşan kendiliğinden veya uyarılmış sinir aktivitesini, yüzeyel ya da iğne elektrotlar aracılığıyla sinirin çalıştırdığı kastan elektromiyografi (EMG; kasın elektriksel etkinliğinin kaydı) bilgisi olarak ölçen cihazlar kullanılmaktadır.

Tiroidektomi sırasında RLS monitörizasyonunun üç özgün işlevi vardır:

  1. Sinirin tanınmasını kolaylaştırmak
  2. Sinirin diseksiyonu sırasında kendiliğinden EMG aktivitesini izleyerek geri bildirim sağlamak (sinir zorlandığında cerrahı uyarmak)
  3. Ameliyat sonunda sinirin işlevi hakkında öngörü sağlamak (sesin ameliyattan sonra nasıl olacağını önceden kestirmek)

Monitör cihazı, sinir aranırken uyarı probuyla olası seyri boyunca uyarıldığı yerde sinirin yerini işaret ederek tanınmasını kolaylaştırır. Tiroidektomi sonrası RLS paralizisinin çok küçük bir kısmının sinirin kesilmesine bağlı geliştiği bilinmektedir; genellikle sinir kılıfı sağlam olduğu halde akson hasarı ile karşılaşılır. Dolayısıyla İOSM’nin belki de en önemli işlevi, ameliyat sonrasında iki taraflı RLS paralizisi ile karşılaşmamak için sinirin sağlamlığını doğrulayan elektrofizyolojik ölçümler (sinirin elektriksel iletisinin ölçülmesi) yapabilmesidir.

Parotis (kulak önü tükürük bezi) ve nörootoloji girişimlerinde sinir monitörizasyonu standart kabul edilmektedir. Buna karşın kanıta dayalı tıp, tiroit ve paratiroit cerrahisinde monitörizasyonu standart olgular için şart görmemektedir; RLS hasarından korunmanın altın standardı hâlâ sinirin tanınması ve seyri boyunca diseke edilmesidir.

İOSM’nin özellikle kanser cerrahisi, santral boyun diseksiyonu (tiroit çevresindeki lenf bezlerinin temizlenmesi), Graves hastalığı ve tiroidit cerrahisi, substernal guatr (göğüs kafesine uzanan guatr) cerrahisi, revizyon cerrahisi ve radyoterapi geçirmiş hastalardaki cerrahi gibi RLS hasarı riskinin arttığı olgularda endike (gerekli) olduğu bildirilmektedir. Tek sağlam sinir üzerinde çalışmak gerekiyorsa İOSM mutlaka düşünülmelidir. Prof. Dr. Kürşat Gökcan tiroit cerrahisinde rutin intraoperatif sinir monitörü kullanımı ilkesini benimsemiştir. Ağırlıklı olarak tiroit ve paratiroit cerrahisiyle uğraşan her hekimin ameliyathanesinde sinir monitörü bulundurması ve kullanımına aşina olması gerektiğini düşünüyoruz. Ayrıca her olguda rutin İOSM kullanılmasının ve bu cihazdan alınan kayıtların ameliyat raporuyla birlikte saklanmasının, gösterilen özenin kanıtı olarak sunulabileceği kanısındayız.